Day: 186 | July 4 | Cooperatives (သမဝါယမနေ့) | Anguttara Nikaya, Samagga | The Science of Symbiosis
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၈ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၆ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့။
မင်္ဂလာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ဒီနေ့ဟာဆိုရင်ဖြင့် ဇူလိုင်လ (၄) ရက်နေ့၊ နိုင်ငံတကာ သမဝါယမနေ့ (International Day of Cooperatives) ဖြစ်ပါတယ်။ ကမ္ဘာကြီးမှာ "တစ်ယောက်တည်း လုပ်ရင် မြန်မယ်၊ အများနဲ့ လုပ်ရင် ခရီးဝေးရောက်မယ်" (Go fast alone, go far together) ဆိုတဲ့ စကားပုံအတိုင်း၊ စုပေါင်းညီညွတ်ခြင်းရဲ့ စွမ်းအားကို ဂုဏ်ပြုတဲ့ နေ့ထူးနေ့မြတ်ကြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum ကြီးဟာလည်း "သံဃာ" (Sangha) ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို အခြေခံပြီး တည်ထောင်ထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သံဃာဆိုတာ "အပေါင်းအသင်း"၊ "စုပေါင်းညီညွတ်ခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်ကြီး နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော် တည်တံ့နေတာဟာ ဘုရားရှင် တစ်ပါးတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်တွေရဲ့ "သမဝါယမ စိတ်ဓာတ်" (Cooperative Spirit) ကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာတော့ "Cooperatives" (သမဝါယမ) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ကို ယူပြီး၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးသားထဲမှာ ရှိနေတဲ့ အတ္တစိတ်တွေကို ဖယ်ရှားကာ၊ အများအကျိုး ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ ပရဟိတစိတ်၊ ညီညွတ်ရေးစိတ်ဓာတ်တွေကို ဘယ်လို မွေးမြူမလဲ ဆိုတာကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
လောကမှာ လူအများစုက "ငါ့အတွက် ဘာရမလဲ" (What's in it for me?) လို့ တွေးလေ့ ရှိကြပါတယ်။ ဒါဟာ "Kama" (ကာမ/လိုချင်မှု) ကို အခြေခံတဲ့ အတွေးပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ သမဝါယမ စိတ်ဓာတ် ဆိုတာကတော့ "ငါတို့အားလုံးအတွက် ဘာအကျိုးရှိမလဲ" (What's good for us?) လို့ တွေးတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပုရွက်ဆိတ်လေးတွေ၊ ပျားလေးတွေကို ကြည့်ပါ။ သူတို့ဟာ တစ်ကောင်ချင်းစီမှာ အားနည်းပေမဲ့၊ စုပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ တိုက်အိမ်ကြီးတွေ ဆောက်နိုင်တယ်၊ ရန်သူကို ကာကွယ်နိုင်တယ်။ လူသားတွေလည်း ဒီလိုပါပဲ။ မိမိတစ်ကိုယ်ကောင်း (Self-interest) ကို စွန့်လွှတ်ပြီး အများကောင်းကျိုး (Common Interest) ကို ဦးတည်လိုက်တဲ့အခါမှာ မယုံကြည်နိုင်လောက်တဲ့ "Synergy" (စုပေါင်းစွမ်းအား) တွေ ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ ဒီနေ့ တရားတော်မှာ အဲဒီ စွမ်းအားကို ရယူဖို့အတွက် အတားအဆီးဖြစ်နေတဲ့ "ကာမာသဝ" (Sensual Taint) ကို ဘယ်လို ဖယ်ရှားမလဲ ဆိုတာ အဓိကထား ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... တရားတော်ကို မနာကြားမီ၊ သိပ္ပံနည်းကျ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း (Science of Cooperation) အကြောင်း မဆွေးနွေးမီမှာ၊ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကို "Unity" (ညီညွတ်မှု) ရရှိသွားအောင် "Synchronization Meditation" (စည်းချက်ညီ သမထ) လေး တစ်ခုလောက် ပြုလုပ်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ကျင့်မယ့် နည်းလမ်းကတော့ ကိုယ့်ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ဆဲလ်ပေါင်း တီလီယံများစွာ ညီညွတ်နေမှုကို အာရုံပြုတဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
သက်သောင့်သက်သာ ထိုင်လိုက်ပါ။ မျက်လုံးကို မှိတ်ထားပါ။ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဖြောင့်ဖြောင့်ထားပါ။ အခု ဝင်လေလေး တစ်ချက် ရှူသွင်းလိုက်ပါ။ ရှူသွင်းလိုက်တဲ့ လေအောက်ဆီဂျင်ဟာ နှာခေါင်းကနေ အဆုတ်၊ အဆုတ်ကနေ သွေးကြော၊ သွေးကြောကနေ ခြေဖျားလက်ဖျားက ဆဲလ်လေးတွေဆီကို တစ်ပြိုင်နက် ရောက်ရှိသွားပါတယ်။ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး တစ်ခုလုံး အလုပ်လုပ်နေတာဟာ သန်းပေါင်းများစွာသော ဆဲလ်လေးတွေရဲ့ သမဝါယမ လုပ်ငန်းကြီးပါလား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။ နှလုံးက သွေးပို့ပေးတယ်၊ အဆုတ်က လေသွင်းပေးတယ်၊ ဦးနှောက်က အမိန့်ပေးတယ်။ ဘယ်သူမှ "ငါ့အတွက်" လို့ သီးသန့် မယူပါဘူး။ အားလုံးက "ခန္ဓာကိုယ် အသက်ရှင်ရေး" ဆိုတဲ့ ဘုံရည်မှန်းချက် (Common Goal) တစ်ခုတည်းအတွက် ညီညီညွတ်ညွတ် လုပ်ဆောင်နေကြတာပါ။
ဝင်လေ... (ညီညွတ်မှုကို ခံစားတယ်)။ ထွက်လေ... (ငြိမ်းချမ်းမှုကို ခံစားတယ်)။ စိတ်ထဲမှာ တစ်စုံတစ်ယောက်နဲ့ မသင့်မြတ်တာ ရှိရင်၊ အခုချိန်မှာ အဲဒီလူကို မြင်ယောင်ပြီး "ငါတို့ဟာ လောကကြီး ဆိုတဲ့ အိမ်အောက်မှာ အတူနေကြတဲ့ ညီအစ်ကိုတွေပါပဲ" လို့ မေတ္တာပို့လိုက်ပါ။ သစ်ပင်တွေ၊ တိရစ္ဆာန်တွေ၊ လူသားတွေ အားလုံးဟာ တစ်ခုနဲ့တစ်ခု ဆက်စပ်နေတဲ့ ကွန်ရက် (Network) ကြီးပါပဲ။ ငါတစ်ယောက်တည်း ခွဲထွက်လို့ မရပါဘူး။ ဒီ အသိစိတ်လေးနဲ့ ၁ မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေကြည့်ပါ။ စိတ်ကလေး နူးညံ့ပျော့ပျောင်းလာပြီး၊ "ငါ" ဆိုတဲ့ အစွဲ လျော့ပါးသွားပြီ ဆိုရင်တော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ သမဝါယမ သိပ္ပံနဲ့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို ဆက်လက် လေ့လာကြရအောင်။
ကဲ... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဦးဇင်းတို့ အခု ပြောမယ့် အကြောင်းအရာကတော့ "Evolutionary Biology" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ဇီဝဗေဒ) နဲ့ "Game Theory" (ဂိမ်းသီအိုရီ) ထဲက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အရင်တုန်းက သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Survival of the Fittest" (အသန်မာဆုံးသူသာ အသက်ရှင်မယ်) လို့ ထင်ခဲ့ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ် သုတေသနတွေအရ တကယ်တမ်း ကမ္ဘာမြေပေါ်မှာ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူတွေဟာ "Survival of the Friendliest" (အဖော်ရွေဆုံး၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ဆုံးသူများ) သာ ဖြစ်တယ်လို့ တွေ့ရှိလာရပါတယ်။
ဥပမာအားဖြင့် - လူသားတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာရှိတဲ့ "Mitochondria" (မိုက်တိုကွန်ဒရီးယား) ဆိုတဲ့ စွမ်းအင်ထုတ် စက်ရုံလေးတွေကို ကြည့်ပါ။ ရှေးဦးကမ္ဘာဦးကာလတုန်းက သူတို့ဟာ သီးခြား ဘက်တီးရီးယားလေးတွေပါ။ ဒါပေမဲ့ သူတို့ဟာ ဆဲလ်ကြီးတွေနဲ့ ပူးပေါင်း (Symbiosis) လုပ်ဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ ဆဲလ်ကြီးက အမိုးအကာ ပေးမယ်၊ မိုက်တိုကွန်ဒရီးယားက စွမ်းအင် ပေးမယ်။ ဒီလို "Win-Win Situation" (နှစ်ဦးနှစ်ဖက် အကျိုးရှိတဲ့ ပူးပေါင်းမှု) ကို လုပ်လိုက်တဲ့အတွက် ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့လို ရှုပ်ထွေးဆန်းကြယ်တဲ့ သက်ရှိတွေ ဖြစ်လာရတာပါ။ တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး တစ်ကောင်တည်း နေခဲ့တဲ့ ဘက်တီးရီးယားတွေကတော့ အခုထိ အဆင့်နိမ့် သတ္တဝါအဖြစ်နဲ့ပဲ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြရရင်... သံစုံတီးဝိုင်း (Orchestra) ကြီး တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ တယောထိုးတဲ့လူ၊ ဗုံတီးတဲ့လူ၊ ပုလွေမှုတ်တဲ့လူ အယောက် ၁၀၀ လောက် ရှိမယ်။ တကယ်လို့ တစ်ယောက်ချင်းစီက "ငါ့အသံ ကျယ်မှ ကောင်းမယ်" ဆိုပြီး အော်ကြီးဟစ်ကျယ် တီးရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ နားထောင်လို့ မကောင်းတဲ့ ဆူညံသံ (Noise) ကြီးပဲ ဖြစ်သွားမှာပါ။ ဒါပေမဲ့ အားလုံးက "Conductor" (တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်) ရဲ့ လက်ကို ကြည့်ပြီး၊ ကိုယ့်အသံကို လျှော့သင့်ရင် လျှော့၊ တိုးသင့်ရင် တိုးပြီး ဟန်ချက်ညီညီ တီးလိုက်တဲ့အခါ အင်မတန် သာယာတဲ့ "Symphony" (သံစုံဂီတ) ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ "Cooperative" (သမဝါယမ) ဆိုတာ အဲဒီလိုပါပဲ။ "ငါ့အသံ" (Ego) ကို လျှော့ပြီး "သီချင်းသံ" (Outcome) ကို ဦးစားပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် စိတ်ဝင်စားစရာ သိပ္ပံသဘောတရား တစ်ခုကတော့ "Prisoner's Dilemma" (အကျဉ်းသား၏ ဒွိဟ) ဆိုတဲ့ Game Theory ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသီအိုရီအရ လူနှစ်ယောက် ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ပြီး အဖမ်းခံရတယ်။ ရဲက သူတို့ကို သီးခြားစီ စစ်တယ်။ "မင်း ဝန်ခံရင် လွတ်ပေးမယ်၊ ဟိုကောင် မဝန်ခံရင် သူ ထောင်ကျမယ်" လို့ ပြောတယ်။ တကယ်လို့ နှစ်ယောက်လုံးက တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး ကိုယ့်လွတ်ရုံးဖို့ ကြိုးစားရင် (Defect)၊ နှစ်ယောက်လုံး ထောင်ကျတာ များတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ယောက်လုံးက ညီညွတ်ပြီး နှုတ်ပိတ်နေရင် (Cooperate)၊ နှစ်ယောက်လုံး အပြစ်ပေါ့သွားတယ်။ သင်္ချာနည်းအရ တွက်ချက်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ ရေရှည်မှာ "Cooperation" (ပူးပေါင်းခြင်း) က "Competition" (ပြိုင်ဆိုင်ခြင်း) ထက် အမြဲတမ်း အကျိုးအမြတ် ပိုများတယ်လို့ တွေ့ရှိရပါတယ်။
ဒါကို ဓမ္မရှုထောင့်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် "ကာမာသဝ" (Sensual Taint/Selfish Desire) နဲ့ ယှဉ်ကြည့်လို့ ရပါတယ်။ ကာမ ဆိုတာ "ငါ့အတွက်" လို့ ယူတာပါ။ "ငါ ဒီရာထူး လိုချင်တယ်၊ ငါ ဒီပစ္စည်း လိုချင်တယ်"။ အဲဒီလို လိုချင်စိတ် (Kama) များလာရင် သူတစ်ပါးနဲ့ ပြိုင်ဆိုင်လာတယ်၊ တိုက်ခိုက်လာတယ်။ ဒါဟာ "Defect" လုပ်တာပါပဲ။ ရလဒ်ကတော့ သံသရာမှာ "ဒုက္ခ" ဆိုတဲ့ ထောင်ကျတာပါပဲ။ တကယ်လို့ "နေက်ခမ္မ" (Renunciation of Self) စိတ်နဲ့ အများအတွက် စဉ်းစားရင် (Cooperate)၊ အားလုံး ငြိမ်းချမ်းတဲ့ "သုခ" ကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Hswagata Museum ရဲ့ မူဝါဒမှာလည်း "Shared Resources" (အရင်းအမြစ် မျှဝေသုံးစွဲခြင်း) ကို အားပေးထားတာ ဒီသဘောတရားပါပဲ။ ပညာကို မျှဝေရင် ပညာ တိုးပွားတယ်၊ မေတ္တာကို မျှဝေရင် မေတ္တာ တိုးပွားတယ်။ ဒါဟာ လောကနီတိလည်း ဖြစ်သလို၊ ဓမ္မနီတိလည်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့တွေ ရှေ့ပိုင်းမှာ "Evolutionary Biology" (ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် ဇီဝဗေဒ) နဲ့ "Game Theory" (ဂိမ်းသီအိုရီ) အရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းရဲ့ အကျိုးကျေးဇူးတွေကို နာကြားခဲ့ရပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ အခုအခါမှာတော့ ဒီသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဒေသနာတော်တွေနဲ့အညီ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်နေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပိဋကတ်တော် အကိုးအကားကတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ လာရှိတဲ့ "သမဂ္ဂသုတ်" (Samagga Sutta) နဲ့ ဒကာကြီးတို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ "Verse 95" (ရတနာသုံးပါး - ၆) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် သက်ဆိုင်တဲ့ ပါဠိတော် ဂါထာလေးကို ဦးစွာပထမ ပူဇော်ကြည့်ရအောင်။
"ယေ ပုဂ္ဂလာ အဋ္ဌ သတံ ပသတ္ထာ၊ စတ္တာရိ ဧတာနိ ယုဂါနိ ဟောန္တိ။
တေ ဒက္ခိဏေယျာ သုဂတဿ သာဝကာ၊ ဧတေသု ဒိန္နာနိ မဟပ္ဖလာနိ။"
ဒီဂါထာလေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ် (Nissaya) ကတော့ -
သတံ = ဘုရားစသော သူတော်ကောင်းတို့သည်၊ ပသတ္ထာ = ချီးမွမ်းအပ်ကုန်သော၊ ယေ ပုဂ္ဂလာ = အကြင် အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ အဋ္ဌ = ရှစ်ယောက်တို့တည်း။ ဧတာနိ = ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ စတ္တာရိ ယုဂါနိ = အစုံအားဖြင့် လေးစုံတို့၊ ဟောန္တိ = ဖြစ်ကုန်၏။ သုဂတဿ = မြတ်စွာဘုရား၏၊ သာဝကာ = တပည့်သား သံဃာဖြစ်ကုန်သော၊ တေ = ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်၊ ဒက္ခိဏေယျာ = အလှူကို ခံယူထိုက်ကုန်၏။ ဧတေသု = ထိုသံဃာအပေါင်းတို့၌၊ ဒိန္နာနိ = ပေးလှူအပ်သော အလှူတို့သည်၊ မဟပ္ဖလာနိ = ကြီးမြတ်သော အကျိုးရှိကုန်၏။
ဒီဂါထာမှာ မြတ်စွာဘုရားက "ပုဂ္ဂိုလ်" (Individual) ကို အဓိကမထားဘဲ "သံဃာ" (Community/Group) ကို အဓိကထားပြီး ဟောကြားထားတာ တွေ့ရပါတယ်။ "အစုံလေးစုံ၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ယောက်" ဆိုတာ သမဝါယမ အဖွဲ့အစည်းကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ သောတာပန်၊ သကဒါဂါမ်၊ အနာဂါမ်၊ ရဟန္တာ ဆိုပြီး အဆင့်ဆင့် တာဝန်ခွဲဝေပြီး နိဗ္ဗာန်ခရီးကို သွားကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ပါးတည်း သွားတာ မဟုတ်ဘဲ၊ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်း (Community) အနေနဲ့ စုပေါင်းပြီး သာသနာကို စောင့်ရှောက်ကြတာပါ။ ဒါကြောင့် "သံဃာ" ဆိုတဲ့ စကားလုံးက "သမဝါယမ" (Cooperative) ဆိုတဲ့ သဘောတရားနဲ့ အင်မတန် နီးစပ်ပါတယ်။
ပါဠိစာပေမှာ "သမဂ္ဂါနံ တပေါ သုခေါ" (ညီညွတ်သူတို့၏ အကျင့်သည် ချမ်းသာ၏) လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ ဘာကြောင့် ညီညွတ်ရင် ချမ်းသာသလဲ။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ "ငါ" (Atta) ဆိုတဲ့ ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးကြီး လျော့သွားလို့ပါပဲ။ တစ်ယောက်တည်း လုပ်ရင် "ငါ့တာဝန်၊ ငါ့အပြစ်၊ ငါ့ဂုဏ်" ဆိုပြီး ပူလောင်ရတယ်။ အများနဲ့ လုပ်ရင် "ငါတို့တာဝန်" ဆိုပြီး စိတ်ပေါ့ပါးသွားတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီညီညွတ်မှုကို ဖျက်ဆီးတာကတော့ ဒီနေ့ ပြောမယ့် "ကာမာသဝ" (Kamasava - Sensual Taint) ဆိုတဲ့ "လိုချင်မှု အာသဝေါ" တရားပါပဲ။ ကာမဆိုတာ "ငါ ခံစားချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ပါ။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ "ငါ့နေရာ၊ ငါ့အခွင့်အရေး" ဆိုပြီး ကာမစိတ် ဝင်လာရင် အဲဒီအဖွဲ့ ကွဲတာပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ရှင်းပြရရင်... လှေပြိုင်ပွဲ တစ်ခုကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ လှေလှော်သမား ၂၀ လောက်ရှိတဲ့ လှေကြီးတစ်စင်းမှာ၊ လူတိုင်းက စည်းချက်ညီညီ လှော်နေကြတယ်။ ဒါက "သံဃာ" စိတ်ဓာတ်ပါ။ တကယ်လို့ တစ်ယောက်က "ငါ ပင်ပန်းတယ်၊ ငါ နားချင်တယ်" (Kama/Self-comfort) ဆိုပြီး လှေတက်ကို ရပ်လိုက်ရင်၊ သို့မဟုတ် "ငါပဲ ရှေ့က ပေါ်ချင်တယ်" ဆိုပြီး စည်းဖောက်ပြီး လှော်ရင် လှေကြီး တစ်စင်းလုံး ဟန်ချက်ပျက်ပြီး မှောက်သွားနိုင်ပါတယ်။ ကာမာသဝ ဆိုတာ အဲဒီ လှေလှော်သမားရဲ့ "တစ်ကိုယ်ကောင်းစိတ်" ပါပဲ။ သမဝါယမ အောင်မြင်ချင်ရင် အဲဒီ ကာမာသဝကို ဖယ်ရှားပြီး "ပါရမီ" (Parami) ဆိုတဲ့ အများကျိုးဆောင်စိတ်ကို အစားထိုးရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ကဲ... အခုဆိုရင် ဦးဇင်းတို့ ဓမ္မသဘောတရားတွေကို နားလည်ပြီးပြီ ဆိုတော့၊ လက်တွေ့ကျတဲ့ "Vipassana Mechanism" (ဝိပဿနာ ယန္တရား) ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။ ဒီနေ့အတွက် ဦးဇင်းတို့ အဓိကထား ရှုမှတ်ရမယ့် ရှုကွက် (Shu-kwet) ကတော့ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စက်ဝိုင်းဒေသနာတော်ထဲက "ကာမာသဝ" (Kamasava) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ "အတ္တ" (Self) ကို ဖြိုခွင်းပြီး၊ ရုပ်နာမ်တို့ရဲ့ "သမဝါယမ လုပ်ဆောင်ချက်" (Synergistic Function) ကို ရှုမြင်တဲ့ နည်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်ကို "Company Limited" တစ်ခုလို မဟုတ်ဘဲ၊ "Cooperative Society" တစ်ခုလို ရှုမြင်ကြည့်ရအောင်။
၁။ ရူပက္ခန္ဓာ (ရုပ်အစုအဝေး): ဒါက ရုံးခန်း၊ အဆောက်အအုံ၊ ကွန်ပျူတာတွေနဲ့ တူပါတယ်။
၂။ ဝေဒနာ (ခံစားမှု): ဒါက ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်ကျေနပ်မှု/မကျေနပ်မှု (Feedback System) နဲ့ တူပါတယ်။
၃။ သညာ (မှတ်သားမှု): ဒါက မှတ်တမ်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာန (Records Dept) နဲ့ တူပါတယ်။
၄။ သင်္ခါရ (ပြုပြင်စီရင်မှု): ဒါက မန်နေဂျာတွေ၊ အလုပ်သမားတွေ (Workforce) နဲ့ တူပါတယ်။
၅။ ဝိညာဉ် (သိမှု): ဒါက အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် (CEO) နဲ့ တူပါတယ်။
ဒီ ၅ ဌာန ပေါင်းလုပ်မှ "လူ" ဆိုတာ ဖြစ်လာတာပါ။ ဘယ်ဌာနကမှ "ငါက အဓိကပဲ" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ "ဝိညာဉ်" က သိပေမဲ့ "ရုပ်" မရှိရင် မမြင်ရဘူး။ "သင်္ခါရ" က လှုံ့ဆော်ပေမဲ့ "ဝေဒနာ" မရှိရင် မခံစားရဘူး။ ဒါဟာ "Paticcasamuppada" (အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှု) ဆိုတဲ့ သမဝါယမ သဘောတရားပါပဲ။
ယောဂီက ဘာလုပ်ရမလဲ။ ယောဂီဆိုတာ ဒီ လုပ်ငန်းစဉ်ကြီးကို ဘေးကနေ ထိုင်ကြည့်နေတဲ့ "Auditor" (စာရင်းစစ်) ပါ။ "ကာမာသဝ" ဝင်လာတဲ့အချိန်ကို စောင့်ဖမ်းရပါမယ်။ ဥပမာ - အစားကောင်းကောင်း စားချင်တဲ့ စိတ် (Kama) ဖြစ်ပေါ်လာတယ်။ အဲဒီအခါမှာ "ငါ စားချင်တယ်" လို့ မမြင်ဘဲ၊ "လောဘ (Greed) ဆိုတဲ့ ဝန်ထမ်းက တောင်းဆိုစာ တင်လိုက်ပါလား" လို့ ရှုမြင်လိုက်ပါ။ ပြီးတော့ အဲဒီ တောင်းဆိုမှုကို ခန္ဓာကိုယ် (Rupa) က ဘယ်လို တုံ့ပြန်သလဲ။ တံတွေးတွေ ထွက်လာတယ်၊ လက်က လှုပ်ရှားလာတယ်။ ဒါတွေအားလုံးဟာ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်ပြီး အလုပ်လုပ်နေတဲ့ "Mechanism" သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ "ငါ" မပါပါဘူး။
ဒါကို နောက်တစ်မျိုး ဥပမာပေးရရင်... ကားတစ်စီး မောင်းနေတာကို မြင်ယောင်ကြည့်ပါ။ ကားသွားနေတာဟာ အင်ဂျင်၊ ဘီး၊ စတီယာရင်၊ ဓာတ်ဆီ အားလုံး ပေါင်းလုပ်လို့ သွားနေတာပါ။ "ဘီး" တစ်ခုတည်းက "ငါ သွားနေတာ" လို့ ပြောရင် မှားပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ၊ ဦးဇင်းတို့ တရားအားထုတ်တဲ့အခါ "ငါ တရားထိုင်နေတယ်" လို့ မတွေးပါနဲ့။ "ရုပ်နဲ့ နာမ် ပေါင်းစပ်ပြီး ကုသိုလ်အလုပ် လုပ်နေကြတယ်" လို့ တွေးပါ။ အဲဒီလို တွေးလိုက်တာနဲ့ တပြိုင်နက် "ငါ ရချင်တယ်၊ ငါ ဖြစ်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ ကာမာသဝ (အတ္တစိတ်) တွေ လျော့ပါးသွားပြီး၊ စိတ်ဟာ အင်မတန် ပေါ့ပါး လွတ်လပ်သွားပါလိမ့်မယ်။
အထူးသဖြင့် ဒီနေ့အတွက် သတ်မှတ်ထားတဲ့ "ကာမာသဝ" (Sensual Flux) ကို သတိပြုပါ။ ကာမဆိုတာ စေးကပ်တဲ့ သဘောရှိပါတယ်။ ပျားရည်နဲ့ တူပါတယ်။ တစ်နေရာရာမှာ ကပ်ငြိသွားရင် ခွာရခက်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ကိုယ်က နေရာတစ်ခုကို တွယ်ကပ်ထားရင် (Attachment to Position)၊ အဲဒီအဖွဲ့ တိုးတက်ဖို့ ခက်ခဲသွားပါတယ်။ "Impermanence" (အနိစ္စ) ကို ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် အဲဒီ စေးကပ်မှုကို ခွာချရပါမယ်။ "ငါ့ရာထူးလည်း မမြဲဘူး၊ ငါ့ခန္ဓာလည်း မမြဲဘူး" လို့ သိလိုက်တဲ့အခါ၊ ကိုယ့်နေရာကို ဖက်တွယ်ထားချင်တဲ့ စိတ် ပျောက်ပြီး၊ အများအတွက် အကောင်းဆုံး ဖြစ်အောင် ကူညီချင်တဲ့ စိတ် (Cooperative Mind) ပေါ်လာပါတယ်။
ဒီနေ့အတွက် Hswagata Policy နဲ့ ချိတ်ဆက်ရရင်... Policy Ref: Pol 19, Art 19.1 မှာ "Team Unity and Conflict Resolution" (အဖွဲ့အစည်း ညီညွတ်ရေးနှင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး) အကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်။ Hswagata Museum မှာ ဝန်ထမ်းတွေကြား မညီညွတ်မှု ဖြစ်ရင် "Sangha Model" (သံဃာ့ပုံစံ) နဲ့ ဖြေရှင်းရမယ်လို့ ဆိုထားပါတယ်။ ဆိုလိုတာက "ဆန္ဒမဲ" (Consensus) ယူတာ၊ တစ်ဦးကိုတစ်ဦး လေးစားမှု (Respect) နဲ့ ဆက်ဆံတာမျိုးပေါ့။ ယောဂီဟာလည်း ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ လောဘနဲ့ ပညာ စစ်ဖြစ်နေရင်၊ "ပညာ" ဘက်က မဲပေးပြီး ဖြေရှင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
သမဝါယမ ဆိုတာ "အတူတကွ" ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ပါ။ သင့်ရဲ့ ဘဝမှာ ရုပ်နဲ့ နာမ် အတူတကွ ရှိနေသရွေ့၊ သတိနဲ့ ပညာ အတူတကွ ရှိနေသရွေ့ သင်ဟာ အောင်မြင်နေမှာပါ။ "ငါ တစ်ယောက်တည်း" ဆိုတဲ့ အထီးကျန် စိတ်ကို စွန့်ပြီး၊ "ဓမ္မနဲ့ ငါ အတူရှိတယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ခွန်အားကို ရယူလိုက်ပါ။
ဦးဇင်းတို့တွေ "Cooperatives" (သမဝါယမ) နဲ့ "Symbiosis" (အပြန်အလှန် အကျိုးပြု ရှင်သန်ခြင်း) အကြောင်းကို ဓမ္မရှုထောင့်ကနေ လေ့လာခဲ့ပြီးပါပြီ။ အခုအခါမှာတော့ ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို ကျင့်သုံးမလဲ၊ ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum မှာ လက်တွေ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေးတစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ဒီဖြစ်ရပ်လေးကတော့ Case ID: Case-2586 လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားတဲ့ "The Silo Effect" (သီးခြားခွဲထွက်နေသော ဌာနများ) ဆိုတဲ့ ဖြစ်ရပ်လေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နှစ်လယ်ပိုင်းလောက်ကပေါ့။ Hswagata Museum မှာ ဌာနနှစ်ခု အကြီးအကျယ် မသင့်မမြတ် ဖြစ်ကြပါတယ်။ တစ်ဖက်က "သုတေသနဌာန" (Research Unit) နဲ့ နောက်တစ်ဖက်က "ထိန်းသိမ်းရေးဌာန" (Conservation Unit) ပါ။ ပြဿနာကတော့ "အထူးမှန်ဘီလူးကြီး" (High-spec Microscope) တစ်လုံးကို လုကြတာပါ။ သုတေသနဌာနမှူး "ကိုကျော်" က "ဒါ ငါတို့ဌာနပိုင်ပစ္စည်း၊ ဘယ်သူ့မှ ပေးမသုံးဘူး" လို့ သော့ခတ်သိမ်းထားတယ်။ ထိန်းသိမ်းရေးဌာနမှူး "မစိုး" ကကျတော့ "ကျုပ် တို့က ဓာတ်တော်တွေကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ဖို့ ဒီမှန်ဘီလူး လိုတယ်၊ မသုံးရရင် လက်ရာပျက်လိမ့်မယ်" လို့ ပြောတယ်။ နှစ်ဖက်စလုံးက "ငါ့ဌာန အရေးကြီးဆုံး" ဆိုတဲ့ "မာန" (Mana) နဲ့ "ကာမာသဝ" (လိုချင်မှု) တွေ တက်နေကြပါတယ်။
အခြေအနေက တင်းမာလာပြီး အချင်းချင်း စကားမပြောကြတော့တဲ့ အဆင့်ထိ ရောက်လာပါတယ်။ ပြတိုက်တစ်ခုလုံးရဲ့ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု (Operation) လည်း နှောင့်နှေးလာတယ်။ ဒါဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အဆိုးရွားဆုံးဖြစ်တဲ့ "Silo Mentality" (ကိုယ့်စပါးကျီနဲ့ကိုယ် သီးသန့်နေခြင်း) ရောဂါပါပဲ။ ခန္ဓာကိုယ်မှာ နှလုံးက သွေးကို "ငါ့သွေး" ဆိုပြီး သိမ်းထားရင် တစ်ကိုယ်လုံး သေသွားနိုင်သလို၊ ပြတိုက်မှာလည်း ဌာနတွေက အရင်းအမြစ်တွေကို "ငါ့ဟာ" လုပ်နေရင် ပြတိုက်ကြီးတစ်ခုလုံး ပျက်စီးနိုင်ပါတယ်။
ဒီပြဿနာ ဦးဇင်းဆီ ရောက်လာတဲ့အခါ၊ ဦးဇင်းက သူတို့နှစ်ယောက်လုံးကို ခေါ်လိုက်ပါတယ်။ ပြီးတော့ Hswagata Museum Policy Ref: Pol 19, Article 19.1 ကို ဖွင့်ပြလိုက်ပါတယ်။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ "Team Unity and Resource Sharing: All assets of the museum belong to the 'Sangha' (Collective), not to individual units. Hoarding of shared resources is a violation of the cooperative spirit and shall be resolved through consensus-based sharing protocols." (အဖွဲ့အစည်း ညီညွတ်ရေးနှင့် အရင်းအမြစ် မျှဝေခြင်း - ပြတိုက်၏ ပိုင်ဆိုင်မှုအားလုံးသည် 'သံဃာ' (အများ) ပိုင် ဖြစ်ပြီး၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်၊ ဌာနတစ်ခု ပိုင်ဆိုင်ခြင်း မဟုတ်။ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ပျက်ပြားစေသော ပစ္စည်း احتက (သိုလှောင်) ခြင်းကို တားမြစ်သည်) လို့ အတိအလင်း ရေးသားထားပါတယ်။
ဦးဇင်းက သူတို့ကို ဓမ္မဥပမာတစ်ခုနဲ့ ဆုံးမလိုက်ပါတယ်။ "ဒကာကြီးတို့... လှေတစ်စင်းတည်း စီးနေကြတာလေ။ ကိုကျော်က လှေဦးမှာ ထိုင်ပြီး 'ငါ့နေရာက ရေမဝင်ဘူး' လို့ ပြောနေလို့ ရမလား။ မစိုးဘက်က လှေဝမ်းပေါက်ရင် ကိုကျော်လည်း ရေနစ်မှာပဲ။ ဒီမှန်ဘီလူးက 'ဓာတ်တော်' ကို ကြည့်ဖို့ ဝယ်ထားတာ။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ကိုယ်စား။ ဘုရားရှင်အတွက် အလုပ်လုပ်နေကြတာချင်းတူတူ ဘာလို့ 'ငါ့ဌာန၊ သူ့ဌာန' ခွဲနေကြမှာလဲ" လို့ မေးခွန်းထုတ်လိုက်ပါတယ်။
အဲဒီအခါကျမှ သူတို့နှစ်ယောက် သတိဝင်လာကြတယ်။ "မှန်ပါဘုရား... တပည့်တော်တို့က 'ငါ' ဆိုတဲ့ အစွဲနဲ့ ကြည့်မိလို့ တရားဖော် (Dhamma Colleagues) ဖြစ်နေတာကို မေ့သွားပါတယ်" လို့ ဝန်ခံကြတယ်။ နောက်ဆုံးမှာတော့ သူတို့ဟာ "Resource Booking System" (ပစ္စည်းငှားရမ်းမှု စနစ်) တစ်ခုကို အတူတကွ ရေးဆွဲပြီး၊ မှန်ဘီလူးကို အလှည့်ကျ မျှဝေသုံးစွဲဖို့ သဘောတူလိုက်ကြပါတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ သုတေသနဌာနက တွေ့ရှိချက်တွေကို ထိန်းသိမ်းရေးဌာနက လက်တွေ့ အသုံးချနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ပြတိုက်ရဲ့ ဂုဏ်သတင်းလည်း တက်လာခဲ့ပါတယ်။ "Competition" (ပြိုင်ဆိုင်မှု) ကနေ "Cooperation" (ပူးပေါင်းမှု) ကို ပြောင်းလဲလိုက်တဲ့အခါ "၁+၁=၂" မဟုတ်ဘဲ၊ "၁+၁=၁၀" ဖြစ်သွားတဲ့ စွမ်းအားကို တွေ့လိုက်ရတာပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ထပ်ပြီး ရှင်းပြချင်ပါတယ်။ လက်ချောင်း (၅) ချောင်းကို ကြည့်ပါ။ လက်မက "ငါ အတိုဆုံးပဲ၊ ငါ မလုပ်တော့ဘူး" လို့ ပြောလို့ မရသလို၊ လက်ခလယ်က "ငါ အရှည်ဆုံးပဲ၊ ငါ့သဘောပဲ" လို့ ပြောလို့ မရပါဘူး။ ထမင်းစားတဲ့အခါ (၅) ချောင်းလုံး ညီညွတ်မှ ထမင်းလုပ်ကို ပါးစပ်ထဲ ထည့်လို့ ရတာပါ။ တစ်ချောင်းချင်းစီမှာ အားနည်းချက် ရှိပေမဲ့၊ ပေါင်းလိုက်ရင် "လက်သီး" ဆိုတဲ့ အားတစ်ခု ဖြစ်လာပါတယ်။
ထို့အတူပါပဲ ဒကာကြီးတို့ရေ။ မိသားစုထဲမှာ၊ လုပ်ငန်းခွင်ထဲမှာ "ငါ့အလုပ်၊ သူ့အလုပ်" စည်းတွေ အရမ်းခြားမထားပါနဲ့။ "ငါတို့အလုပ်" လို့ သဘောထားလိုက်ပါ။ တစ်ယောက် လိုအပ်ချက်ကို တစ်ယောက် ဖြည့်ဆည်းပေးလိုက်ပါ။ အဲဒီလို "Symbiosis" (အပြန်အလှန် မှီခိုခြင်း) သဘောကို နားလည်လိုက်ရင်၊ ကိုယ့်ဘဝလည်း အဆင်ပြေ၊ သူတစ်ပါးလည်း ချမ်းသာ၊ လောကကြီးလည်း ငြိမ်းချမ်းသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ပြောကြားလိုတာကတော့... ဒီနေ့ ဇူလိုင်လ (၄) ရက်၊ သမဝါယမနေ့မှာ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။
ပထမအချက် - တစ်ကိုယ်ကောင်းဆန်ပြီး ကွဲပြားနေခြင်း၊ အထီးကျန်ခြင်းသည် "ဒုက္ခသစ္စာ"။
ဒုတိယအချက် - "ငါ့အတွက်၊ ငါ့နေရာ" ဆိုတဲ့ ကာမာသဝ (လိုချင်တပ်မက်မှု) သည် "သမုဒယသစ္စာ"။
တတိယအချက် - အတ္တကို စွန့်ပြီး အများအကျိုးကို ဦးတည်သော ညီညွတ်မှုသည် "မဂ္ဂသစ္စာ"။
စတုတ္ထအချက် - ညီညွတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ငြိမ်းချမ်းသာယာမှု (Harmony) သည် "နိရောဓသစ္စာ" ပါပဲ။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့အတွက် ဒီနေ့ "Work Assignment" (အိမ်စာ) လေး တစ်ခု ပေးချင်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "The Cooperative Act" (ပူးပေါင်းကူညီမှု တစ်ခု) ပါ။
ဒီနေ့ တစ်နေ့တာအတွင်းမှာ -
၁။ ကိုယ့်တာဝန် မဟုတ်ပေမဲ့ သူတစ်ပါး အလုပ်ပြီးမြောက်အောင် ဝင်ကူညီလိုက်ပါ။ (ဥပမာ - ရုံးမှာ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ကို ကူညီတာ၊ အိမ်မှာ မိန်းမကို ဟင်းကူချက်တာ)။
၂။ အဲဒီလို ကူညီတဲ့အခါ "ငါ ကူညီလိုက်တယ်" လို့ မတွေးဘဲ၊ "ငါတို့ အတူတူ ပြီးမြောက်အောင် လုပ်လိုက်တယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။
၃။ ရလာတဲ့ ရလဒ်ကို "ငါ့ကြောင့်" လို့ ဂုဏ်မယူဘဲ "ငါတို့ကြောင့်" လို့ ခံယူပါ။
ဒီစိတ်ကလေး မွေးမြူလိုက်တာနဲ့ သင့်ရဲ့ နှလုံးသားဟာ ကျဉ်းမြောင်းတဲ့ အခန်းကျဉ်းလေးထဲကနေ ကျယ်ဝန်းတဲ့ ကွင်းပြင်ကြီးကို ရောက်သွားသလို ခံစားရပါလိမ့်မယ်။
ဦးဇင်းတို့ Hswagata Museum ကြီးကလည်း "သံဃာ့ဂုဏ်" (Community Values) ကို အမြဲ ဦးထိပ်ထားပြီး၊ ညီညွတ်ခြင်း စွမ်းအားဖြင့် သာသနာပြု လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်သွားပါမယ်လို့ ကတိပြုရင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်း ဘေးမှ ကင်းဝေးပြီး၊ စုပေါင်းညီညွတ်သော ကောင်းမှုအစုအဝေးဖြင့် နိဗ္ဗာန်ခရီးကို အတူတကွ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - July 4, 2024
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
