ဇွန်လ (၄) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-155)- အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ (Leadership & Power)International Day of Innocent Children Victims of Aggression အပြစ်မဲ့ ကလေးသူငယ်များ ရန်လိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့

 

ဇွန်လ (၄) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-155)- အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ (Leadership & Power)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (အဓိပတိပစ္စယော)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Leadership Psychology & Power Dynamics (ခေါင်းဆောင်မှု စိတ်ပညာနှင့် အာဏာတည်ဆောက်ပုံ)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၄) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ အပြစ်မဲ့ ကလေးသူငယ်များ ရန်လိုတိုက်ခိုက်ခံရမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာနေ့ (International Day of Innocent Children Victims of Aggression) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ ခေါင်းစဉ်က နည်းနည်းလေး လေးနက်တယ်။ "အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ" တဲ့။ အာဏာ (Power) ဆိုတာ ကောင်းတဲ့ဘက်ကို သုံးရင် အကာအကွယ် ဖြစ်ပေမဲ့၊ မကောင်းတဲ့ဘက်ကို သုံးရင် အနိုင်ကျင့်မှု (Aggression) ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကိုယ့်ထက် အားနည်းတဲ့ ကလေးသူငယ်တွေ၊ လက်အောက်ငယ်သားတွေအပေါ်မှာ အာဏာပြမိတတ်ကြတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာတော့ ခေါင်းဆောင်မှုပညာ၊ အာဏာရဲ့ သဘောသဘာဝနဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်လာ "အဓိပတိပစ္စယော" တို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ အာဏာရဲ့ ကြမ်းတမ်းမှုတွေကို ငြိမ်းအေးစေဖို့ "မေတ္တာကမ္မဋ္ဌာန်း" ကို အခြေခံပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။ အထူးသဖြင့် ဒီနေ့ဟာ ကလေးများနေ့ ဖြစ်တဲ့အတွက် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာ စစ်ဘေး၊ ရန်ဘေး ကြုံနေရတဲ့ ကလေးငယ်တွေကို ရည်စူးပြီး မေတ္တာပို့ကြပါစို့။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ "ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှာ ရှိကြတဲ့ အပြစ်မဲ့ ကလေးငယ်များ အားလုံး... ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ကျန်းမာ ချမ်းသာကြပါစေ... လူကြီးတွေရဲ့ အနိုင်ကျင့်မှု၊ ရန်လိုမှုတွေကနေ ကင်းဝေးကြပါစေ" လို့ စိတ်ထဲကနေ လှိုက်လှိုက်လှဲလှဲ ဆုတောင်း မေတ္တာပို့လိုက်ပါ။ ကိုယ့်ရဲ့ မေတ္တာဓာတ်ကြောင့် ကလေးငယ်တွေရဲ့ မျက်နှာလေးတွေ ပြုံးရွှင်လာတယ်လို့ အာရုံပြုကြည့်ပါ။ စိတ်နှလုံး နူးညံ့ပျော့ပျောင်းလာပြီ ဆိုမှ ဒီတရားကို ဆက်ပြီး နာယူကြပါစို့။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Leadership" (ခေါင်းဆောင်မှု) နဲ့ "Power" (အာဏာ) ဆိုတာကို ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာ (Management Science) အရ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ လူမှုအဖွဲ့အစည်း တစ်ခုမှာ ခေါင်းဆောင် ဆိုတာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ပုံစံ (Leadership Style) ကွာခြားသွားရင် ရလဒ်တွေလည်း ကွာခြားသွားပါတယ်။

သိပ္ပံပညာမှာ ခေါင်းဆောင်မှု ပုံစံ နှစ်မျိုးကို အဓိက ယှဉ်ပြလေ့ ရှိပါတယ်။

(၁) Autocratic Leadership (အာဏာရှင်ဆန်သော ခေါင်းဆောင်မှု): "ငါ ပြောသလို လုပ်" ဆိုတဲ့ ပုံစံပါ။ ဆုံးဖြတ်ချက် အားလုံးကို တစ်ယောက်တည်း ချတယ်။ အောက်ကလူတွေက ကြောက်လို့ လုပ်ရတယ်။ ဒါမျိုးက ရေတိုမှာ ထိရောက်သလို ရှိပေမဲ့၊ ရေရှည်မှာတော့ လက်အောက်ငယ်သားတွေ စိတ်ဖိစီးပြီး ပုန်ကန်မှုတွေ ဖြစ်လာတတ်ပါတယ်။

(၂) Servant Leadership (အစေခံ ခေါင်းဆောင်မှု): "ငါ ဘာကူညီပေးရမလဲ" ဆိုတဲ့ ပုံစံပါ။ သူတပါး တိုးတက်ဖို့အတွက် ကိုယ်က ပံ့ပိုးပေးတယ်။ ဒါကတော့ ရေရှည် တည်တံ့တဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

(Label: Power Over vs. Power With)

ဇီဝဗေဒ (Biology) မှာလည်း ကြည့်မယ်ဆိုရင် တိရစ္ဆာန်တွေမှာ "Alpha Male" (ခေါင်းဆောင်အထီး) ဆိုတာ ရှိတယ်။ သူက အင်အားအကြီးဆုံး၊ အာဏာအရှိဆုံးပဲ။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်လေ့လာတွေ့ရှိချက်တွေအရ အောင်မြင်တဲ့ တိရစ္ဆာန်အုပ်စုတွေ (ဥပမာ- ဆင်အုပ်၊ လင်းပိုင်အုပ်) မှာ "Cooperative Leadership" (ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု) က ပိုပြီး အရေးပါတာကို တွေ့ရပါတယ်။ အာဏာ (Aggression) သုံးတဲ့ အုပ်စုတွေက စိတ်ဖိစီးမှု များပြီး သက်တမ်းတိုကြတယ်။

အခု... ဒီသဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ "အဓိပတိပစ္စယော" (Adhipatipaccayo) နဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ကြရအောင်။ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်မှာ -

"ဆန္ဒာဓိပတိ ဆန္ဒသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံသမုဋ္ဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော"

စသည်ဖြင့် ဟောကြားထားပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အကြီးအမှူး ဖြစ်ခြင်း သဘောဖြင့် ကျေးဇူးပြုတာ" ပါ။

"အဓိပတိ" ဆိုတာ "အကြီးအကဲ၊ မင်း၊ စိုးပိုင်သူ" လို့ အဓိပ္ပာယ် ရပါတယ်။ တိုင်းပြည်တစ်ပြည်မှာ မင်းဘုရင် တစ်ပါးတည်းသာ ရှိရသလို၊ စိတ်တစ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်တဲ့အခါမှာလည်း ဦးဆောင်တဲ့ အဓိပတိ တရားဟာ တစ်ပါးတည်းသာ ရှိခွင့်ရပါတယ်။ အဲဒီ အဓိပတိ တရား (၄) ပါး ရှိပါတယ် -

(၁) ဆန္ဒ (Chanda): လိုချင်စိတ် ပြင်းပြမှုဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

(၂) ဝီရိယ (Viriya): ကြိုးစားအားထုတ်မှုဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

(၃) စိတ္တ (Citta): စိတ်စွမ်းအားဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

(၄) ဝီမံသ (Vimamsa): ပညာဉာဏ်ဖြင့် ဦးဆောင်ခြင်း။

ဒီ (၄) ခုထဲက တစ်ခုခုက ရှေ့ကနေ "ငါ့နောက်လိုက်ခဲ့" ဆိုပြီး ဆွဲခေါ်သွားတာပါ။ ဥပမာ- သူတော်ကောင်းတို့ စီးပွားရေး လုပ်တဲ့အခါ "လိုချင်ဇော" (ဆန္ဒ) က ခေါင်းဆောင် ဖြစ်နေတတ်တယ်။ စာမေးပွဲ ဖြေတဲ့အခါ "ပညာ" (ဝီမံသ) က ခေါင်းဆောင် ဖြစ်နေတတ်တယ်။

ဒါပေမဲ့ အရေးကြီးဆုံး အချက်ကတော့ - အဲဒီ ခေါင်းဆောင်မှုဟာ "အတ္တာဓိပတိ" (Attadhipati) လား၊ "ဓမ္မာဓိပတိ" (Dhammadhipati) လား ဆိုတာပါပဲ။

"အတ္တာဓိပတိ" ဆိုတာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အကြီးအမှူး တင်တာပါ။ "ငါ့သဘော၊ ငါ့ဆန္ဒ" ကို ဦးစားပေးတာ။ ဒါမျိုးက ခုနက ပြောတဲ့ Autocratic Leadership နဲ့ တူပါတယ်။ အန္တရာယ် များပါတယ်။

"ဓမ္မာဓိပတိ" ဆိုတာ တရားကို အကြီးအမှူး တင်တာပါ။ "မှန်ကန်မှု၊ စည်းကမ်း၊ အများအကျိုး" ကို ဦးစားပေးတာ။ ဒါက Servant Leadership နဲ့ တူပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းတွေကို အမြဲတမ်း "ဓမ္မာဓိပတိ" ဖြစ်ဖို့ ဆုံးမခဲ့ပါတယ်။

(Label: The Driver of the Mind - Adhipati Factors)

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ ဘယ်သူ မင်းလုပ်နေသလဲ ဆိုတာကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်။

"ငါ အမိန့်ပေးချင်တယ်"၊ "ငါ သူတို့ကို ထိန်းချုပ်ချင်တယ်" ဆိုတဲ့ စိတ် ပေါ်လာပြီ ဆိုပါစို့။ အထူးသဖြင့် မိဘတွေက ကလေးတွေကို၊ ဆရာသမားက တပည့်တွေကို ဆူပူကြိမ်းမောင်းချင်တဲ့ စိတ် ပေါ့။

ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):

၁။ အမိန့်ပေးလိုစိတ်ကို သိပါ: တပည့်ကို အော်ချင်တဲ့စိတ် (Impulse to Command) ပေါ်လာရင် ချက်ချင်း မအော်လိုက်ပါနဲ့။ အဲဒီ စိတ်အရှိန်ကို အရင် ကြည့်လိုက်ပါ။ ရင်ထဲမှာ ပူနေသလား၊ တင်းနေသလား။ အဲဒါ "တေဇောဓာတ်" (Heat) နဲ့ "ဝါယောဓာတ်" (Pushing Force) ပါပဲ။

၂။ ခေါင်းဆောင်ကို ရှာပါ: ဒီစိတ်ကို ဘယ်သူ မောင်းနေတာလဲ။ "ဒေါသ" လား၊ "မာန" (ငါ့ကို မလေးစားရကောင်းလား ဆိုတဲ့စိတ်) လား။ အများအားဖြင့် အော်ဟစ် ဆူပူတာဟာ "အတ္တာဓိပတိ" (Self-dominance) ဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။

၃။ ဓမ္မသို့ ပြောင်းပါ: "ငါ အော်တာဟာ သူ့ကောင်းကျိုးအတွက်လား၊ ငါ့ဒေါသ ထွက်ပေါက်အတွက်လား" လို့ ဆင်ခြင်လိုက်ပါ။ ပညာ (ဝီမံသ) ကို ခေါင်းဆောင် နေရာ တင်လိုက်ပါ။ အဲဒီအခါ အသံက ပြောင်းသွားမယ်။ အော်တာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ဆုံးမတာ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2455 "The Shouting Administrator" (အော်ဟစ်သော အုပ်ချုပ်ရေးမှူး) ဇာတ်လမ်းလေးကို ပြောပြချင်ပါတယ်။

ပြတိုက်မှာ ဦးရာဂျ (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဌာနမှူး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက အလုပ် အရမ်းတော်တယ်၊ စေတနာလည်း ကောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့မှာ ပြဿနာ တစ်ခု ရှိတယ်။ အဲဒါကတော့ ဒေါသကြီးပြီး အာဏာပြတတ်တာပဲ။ ပြတိုက်မှာ ဝေယျာဝစ္စ လာလုပ်ကြတဲ့ ကလေးတွေ၊ ကိုရင်ငယ်လေးတွေ ရှိတယ်။ သူတို့လေးတွေက ကလေးဆိုတော့ ဆော့ကစားတာ၊ ပစ္စည်း ပြုတ်ကျတာမျိုး ရှိတာပေါ့။ အဲဒီအခါ ဦးရာဂျက "ဟေ့ကောင်တွေ... ဘာလုပ်တာလဲ" ဆိုပြီး မိုးခြိမ်းသလို အော်တော့တာပဲ။ ကလေးတွေက ကြောက်ပြီး တုန်နေကြတယ်။ တချို့ဆို မလာရဲတော့ဘူး။

ဒီကိစ္စက "ကလေးသူငယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေး" (Child Safeguarding) နဲ့ ငြိစွန်းလာတယ်။ မိဘတွေကလည်း မကျေနပ်ကြဘူး။ ဒါနဲ့ ပြတိုက် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က Template T242 (Vulnerable Person Protection & Reporting Form) ကို အသုံးပြုပြီး ဖြေရှင်းရပါတယ်။ ဒီ Template ဟာ Policy 3 (Governance & Leadership) နဲ့ သက်ဆိုင်ပါတယ်။

တာဝန်ရှိသူတွေက ဦးရာဂျကို ခေါ်တွေ့တယ်။ ဦးရာဂျက "ကျွန်တော်က သူတို့ ကောင်းစေချင်လို့ ဆူတာပါ၊ စည်းကမ်း ရှိအောင်လို့ပါ" လို့ ဖြေရှင်းတယ်။ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ဆန္ဒာဓိပတိ" (ကောင်းစေချင်သော ဆန္ဒ) လို့ ထင်နေပေမဲ့၊ လက်တွေ့မှာ ဖြစ်နေတာက "ဒေါသ" နဲ့ "အတ္တ" က လွှမ်းမိုးနေတာပါ။

တာဝန်ရှိသူက သူ့ကို မေးခွန်းတစ်ခု မေးလိုက်တယ်။ "ဦးရာဂျ... ခင်ဗျားရဲ့ စေတနာကို နားလည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခင်ဗျား အော်လိုက်တဲ့ အချိန်မှာ ကလေးတွေရဲ့ မျက်လုံးထဲက အကြောက်တရားကို မြင်မိလား။ အဲဒီ အကြောက်တရားနဲ့ တည်ဆောက်တဲ့ စည်းကမ်းက ကြာရှည် ခံပါ့မလား" တဲ့။

ပြီးတော့ Policy 3, Art 3.1 (Code of Conduct) ကို ထောက်ပြတယ်။ "ခေါင်းဆောင် ဆိုတာ ကြောက်အောင် လုပ်သူ မဟုတ်ဘူး၊ လေးစားအောင် လုပ်သူ (Leader inspires respect, not fear) ဖြစ်ရမယ်" ဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ ဦးရာဂျလည်း သဘောပေါက်သွားတယ်။ သူ့ရဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ပုံစံကို "Autocratic" ကနေ "Mentorship" (လမ်းပြသူ) ပုံစံ ပြောင်းလိုက်တယ်။ ကလေးတွေကို အော်မယ့်အစား၊ ဘေးနားခေါ်ပြီး သေချာ ရှင်းပြတယ်။ အခုဆိုရင် ကလေးတွေက သူ့ကို "ဘကြီးရာဂျ" ဆိုပြီး ချစ်ခင်သွားကြပါပြီ။

ကြည့်စမ်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ "အာဏာ" (Power) ဆိုတာ ဓားသွားလိုပါပဲ။ "အတ္တ" နဲ့ ကိုင်ရင် သူများ နာကျင်မယ်။ "ဓမ္မ" နဲ့ ကိုင်ရင် အကာအကွယ် ဖြစ်မယ်။ အဓိပတိ ပစ္စယော သဘောအရ ကိုယ့်စိတ်ကို ဘယ်သူ ဦးဆောင်ခိုင်းမလဲ ဆိုတာ ကိုယ်တိုင် ရွေးချယ်ရမှာပါ။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အုပ်ချုပ်သူနှင့် အာဏာ" တရားတော်မှာ ခေါင်းဆောင်မှု စိတ်ပညာနဲ့ အဓိပတိပစ္စယောတို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

အာဏာပြလိုမှု၊ သူတပါးကို ထိန်းချုပ်လိုမှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ပဋိပက္ခ ဒုက္ခတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို ဖြစ်အောင် တွန်းပို့နေတဲ့ "အတ္တမာန" (ငါသာလျှင် အကြီးအကဲ ဆိုတဲ့ အစွဲ) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အတ္တကို ချွတ်ပြီး မေတ္တာနဲ့ အုပ်ချုပ်ခြင်းဖြင့် ရရှိလာတဲ့ ငြိမ်းချမ်းမှုက "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို ဓမ္မာဓိပတိ ဖြစ်အောင် ကျင့်ကြံနေတဲ့ သတိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်တရားတွေက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း မိမိတို့ ရောက်ရှိရာ နေရာဌာန အသီးသီးမှာ "အာဏာ" ကို လက်နက်အဖြစ် မသုံးဘဲ၊ "မေတ္တာ" ကို လက်နက်အဖြစ် သုံးနိုင်ကြပါစေ။ ကလေးသူငယ်များနှင့် အားနည်းသူများအပေါ် အနိုင်ကျင့်ခြင်း ကင်းဝေးပြီး၊ ဓမ္မအလင်းရောင်ဖြင့် ဦးဆောင်နိုင်သော ခေါင်းဆောင်ကောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၄) ရက်၊ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။

ဇွန်လ (၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-154)- စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် မျှတမှု (Balance & Equilibrium)World Bicycle Day

ဇွန်လ (၃) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-154)- စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် မျှတမှု (Balance & Equilibrium)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ရုပ်ပိုင်း (ဣရိယာပုတ်) နှင့် မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (ကာယနုပဿနာ)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Physics of Equilibrium & Center of Gravity (ရူပဗေဒဆိုင်ရာ မျှတမှုနှင့် ဗဟိုချက်ထိန်းသိမ်းခြင်း)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၃) ရက်၊ စနေနေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ ကမ္ဘာ့စက်ဘီးစီးနေ့ (World Bicycle Day) အထိမ်းအမှတ် ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ကျန်းမာရေးအတွက်ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက်ပဲဖြစ်ဖြစ် စက်ဘီးစီးခြင်းကို လူတိုင်း နှစ်သက်ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီစက်ဘီးစီးခြင်း (Cycling) ထဲမှာ သံသရာလည်ပတ်ပုံနဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လို ထိန်းညှိရမလဲဆိုတဲ့ ဓမ္မသဘောတရားတွေ အများကြီး ပါဝင်နေပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့မှာတော့ "စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် မျှတမှု" (Balance & Equilibrium) ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ ရူပဗေဒသဘောတရားများ၊ အဘိဓမ္မာလာ ဣရိယာပုတ် သဘောတရားများကို နှိုင်းယှဉ် ဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရတဲ့ လောကကြီးထဲမှာ ကိုယ့်စိတ်ကလေး မယိုင်မလဲဘဲ တည်ငြိမ်နေစေဖို့ "အာနာပါန" (ထွက်လေဝင်လေ) ကို အခြေခံပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ စက်ဘီးတစ်စီး လဲမကျအောင် ထိန်းထားရသလို၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း အတိတ်ကို မရောက်စေဘဲ၊ အနာဂတ်ကိုလည်း မရောက်စေဘဲ ပစ္စုပ္ပန်တည့်တည့်မှာ ထိန်းထားပါ။ ဝင်လေလေး ဝင်လာရင် "ဝင်တယ်... သိတယ်"၊ ထွက်လေလေး ထွက်သွားရင် "ထွက်တယ်... သိတယ်" လို့ မှတ်ပါ။ ဘယ်ဘက်ကိုမှ မယိုင်စေနဲ့။ ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်ရင်း သတိ (Mindfulness) ဆိုတဲ့ ဟန်ချက် (Balance) ကို ရယူလိုက်ပါ။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ စက်ဘီးတစ်စီး ဘာကြောင့် မလဲကျဘဲ သွားနေနိုင်သလဲ ဆိုတာကို ရူပဗေဒ (Physics) ရှုထောင့်ကနေ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ စက်ဘီးဆိုတာ ရပ်ထားရင် လဲကျသွားတတ်ပေမဲ့၊ မောင်းနှင်နေသမျှ ကာလပတ်လုံး မလဲကျပါဘူး။ ဘာဖြစ်လို့လဲ။ သိပ္ပံပညာမှာ "Dynamic Stability" (ရွေ့လျားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော တည်ငြိမ်မှု) လို့ ခေါ်ပါတယ်။

စက်ဘီးစီးသူ တစ်ယောက်ဟာ ဟန်ချက်ညီဖို့အတွက် အချက်နှစ်ချက်ကို ထိန်းချုပ်ရပါတယ်။

(၁) Center of Gravity (CG): မြေဆွဲအား သက်ရောက်တဲ့ ဗဟိုချက်ကို စက်ဘီးရဲ့ အောက်ခြေ (Base of Support) အတွင်းမှာ ရှိနေအောင် ထိန်းထားရပါတယ်။

(၂) Momentum (အရှိန်): ရှေ့ကို သွားနေတဲ့ အရှိန်ရှိနေမှ ဘီးတွေက လည်ပတ်ပြီး Gyroscopic Effect (ဂျင်လည်သလို တည်ငြိမ်မှု) ကို ဖြစ်စေတာပါ။

(Label: The Physics of Balance - Dynamic Equilibrium)

ဒီပုံမှာ ပြထားသလိုပါပဲ။ စက်ဘီးစီးသူဟာ ဘယ်ဘက်ကို နည်းနည်း ယိုင်သွားရင် လက်ကိုင် (Handle) ကို ဘယ်ဘက် နည်းနည်း ကွေ့လိုက်ရတယ်။ ဒါမှ "Centrifugal Force" (ဗဟိုခွာအား) ပေါ်လာပြီး ပြန်တည့်မတ်သွားတာပါ။ ဆိုလိုတာက "ငြိမ်ငြိမ်နေလို့ မရဘူး၊ အမြဲတမ်း ပြုပြင်နေမှ (Constant Correction) တည့်မတ်မှု ရတယ်" ဆိုတဲ့ သဘောပါပဲ။ လောကကြီးမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ "ငါ အဆင်ပြေနေပြီ" ဆိုပြီး လက်ပိုက်ကြည့်နေလို့ မရပါဘူး။ ပြောင်းလဲနေတဲ့ လောကဓံ တရားတွေကို အမြဲတမ်း သတိနဲ့ ထိန်းညှိ (Adjust) လုပ်နေမှ ဘဝဆိုတဲ့ စက်ဘီးကြီး ဆက်သွားလို့ ရမှာပါ။

အခု... ဒီ ရူပဗေဒ သဘောတရားကို ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရဲ့ "ဣရိယာပုတ်" (Iriyapatha) တရားတော်နဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင်က မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်မှာ -

"ဂစ္ဆန္တော ဝါ ဂစ္ဆာမီတိ ပဇာနာတိ" (သွားရင်လည်း သွားတယ်လို့ သိပါ)

"ဌိတော ဝါ ဌိတောမှီတိ ပဇာနာတိ" (ရပ်ရင်လည်း ရပ်တယ်လို့ သိပါ)

ဆိုပြီး ဣရိယာပုတ်ကြီး ၄ ပါး (သွား၊ ရပ်၊ ထိုင်၊ လျောင်း) ကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

သာမန်လူတွေက "ငါ သွားတယ်၊ ငါ ရပ်တယ်" လို့ ထင်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဘိဓမ္မာ သဘောအရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် "သွားတယ်" ဆိုတာ မရှိပါဘူး။ "ဝါယောဓာတ်" (Wind Element) ရဲ့ တွန်းကန်မှုကြောင့် ရုပ်ကလပ် (Matter) တွေ ရှေ့ကို ရွေ့သွားတာပဲ ရှိပါတယ်။ စက်ဘီးစီးတဲ့သူက ခြေထောက်နဲ့ နင်းလိုက်လို့ (Effort) ဘီးတွေ လည်သွားသလိုပါပဲ၊ "သွားချင်တဲ့ စိတ်" (စိတ္တဇဝါယော) ကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ရွေ့သွားတာပါ။

ဒါပေမဲ့ စိတ်ဝင်စားစရာ ကောင်းတာက ဣရိယာပုတ် ဆိုတာ "ဒုက္ခကို ဖုံးကွယ်ထားတဲ့ အရာ" (Iriyapatha conceals Dukkha) ဖြစ်ပါတယ်။ သူတော်ကောင်းတို့ တောက်လျှောက် ထိုင်ကြည့်ပါလား။ နာလာမယ်၊ ကျင်လာမယ်။ အဲဒီ ဒုက္ခကို မခံနိုင်လို့ "ထ" လိုက်ရတယ်။ ထ လို့ ညောင်းလာရင် "လမ်းလျှောက်" ရတယ်။ လမ်းလျှောက်လို့ မောလာရင် "အိပ်" လိုက်ရတယ်။ တစ်ချိန်လုံး ဣရိယာပုတ်ကို ပြောင်းပေးနေရတာ (Constant Adjustment) ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခကို မပေါ်အောင် ဖုံးဖိထားတာပါပဲ။ စက်ဘီးစီးသူက မလဲကျအောင် ဘယ်၊ ညာ ထိန်းနေရသလို၊ လူတွေကလည်း ဒုက္ခ မရောက်အောင် ဣရိယာပုတ်တွေနဲ့ အမြဲတမ်း ထိန်းညှိနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို သတိမထားမိကြလို့ "ငါ့ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ကောင်းလိုက်တာ" လို့ ထင်နေကြတာပါ။

(Label: The Invisible Effort - Vayo Element in Action)

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီသဘောတရားကို ဝိပဿနာ ရှုကွက်ထဲ ဘယ်လို ထည့်မလဲ။

စက်ဘီးစီးရင်း တရားမှတ်လို့ ရသလား။ ရပါတယ်။ "ကာယဂတာသတိ" (Kayagatasati) ပေါ့။

ရှုမှတ်နည်း (Practical Instruction):

၁။ အမူအရာကို သိပါ: စက်ဘီး နင်းလိုက်တဲ့အခါ ခြေထောက်က လှုပ်ရှားသွားတာကို "သွားတယ်... လှုပ်တယ်" လို့ မမှတ်ဘဲ၊ "တွန်းကန်တဲ့သဘော" (ဝါယောဓာတ်) ကို သိအောင် ကြည့်ပါ။

၂။ ဟန်ချက်ကို သိပါ: ဘယ်၊ ညာ ယိုင်သွားတဲ့အခါ ခန္ဓာကိုယ်က အလိုလို ပြန်ထိန်းလိုက်တာကို သတိထားပါ။ "ငါ ထိန်းတာ မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ ရုပ် (Mind-produced Matter) တွေက ထိန်းညှိသွားတာပါလား" လို့ ဆင်ခြင်ပါ။

၃။ အမြဲမပြတ် ပြောင်းလဲမှုကို သိပါ: စက်ဘီးဘီးတွေ လည်နေသလိုပဲ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက ရုပ်တရားတွေဟာလည်း တစ်ချိန်မှ မရပ်ဘဲ ဖြစ်လိုက် ပျက်လိုက် ဖြစ်နေတာကို ဉာဏ်နဲ့ မြင်အောင် ကြည့်ပါ။ "ငြိမ်နေတယ် ဆိုတာ မရှိဘူး၊ အစားထိုး ဖြစ်ပျက်နေတာပဲ ရှိတယ်" ဆိုတာကို သဘောပေါက်ရင် ဝိပဿနာဉာဏ် ရပါပြီ။

ဒီ "Balance" (မျှတမှု) သဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ဖြစ်ပျက်ခဲ့တဲ့ Case-2454 "The Unbalanced Crowd Incident" (လူအုပ်ကြီး ဟန်ချက်ပျက်ခြင်း) အကြောင်းကို ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်က လူအုပ်ထိန်းသိမ်းမှု (Crowd Safety) မှာ "Dynamic Balance" ဘယ်လောက် အရေးကြီးသလဲ ဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။

တစ်ခါက ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်ပူဇော်ပွဲကြီး တစ်ခု ကျင်းပပါတယ်။ လူတွေ ထောင်ချီပြီး လာကြတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ လျှောက်လမ်း (Corridor) က ကျဉ်းတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အရေးကြီး ပုဂ္ဂိုလ် (VIP) တစ်ယောက် ရောက်လာတော့ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းတွေက လမ်းရှင်းဖို့ ကြိုးစားရင်း လူအုပ်ကို တစ်ဖက်တည်း ပိတ်ဆို့လိုက်မိတယ်။ ရေစီးနေတဲ့ ပိုက်ကို ထိပ်က ပိတ်လိုက်သလိုပါပဲ၊ လူအုပ်ကြီးက ရှေ့မတိုးနိုင်၊ နောက်မဆုတ်နိုင် ဖြစ်ပြီး တိုးဝှေ့မှုတွေ (Crowding Pressure) ဖြစ်လာတယ်။ ဟန်ချက်ပျက်ပြီး ကလေးတွေ၊ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေ လဲကျလုနီးပါး ဖြစ်ကုန်တယ်။

အဲဒီအချိန်မှာ တာဝန်မှူးက Template T240 (Event Security & Crowd Safety Plan) ကို ချက်ချင်း ထုတ်သုံးလိုက်တယ်။ ဒီ Template မှာ "Flow Dynamics" (စီးဆင်းမှု သဘောတရား) ဆိုတာ ပါပါတယ်။ ရေစီးသလို လူအုပ်ကို စီးဆင်းစေရမယ်၊ ပိတ်လှောင်ထားလို့ မရဘူး ဆိုတဲ့ မူဝါဒ (Policy 7, Art 7.3) ပါ။ သူက ချက်ချင်းပဲ အရေးပေါ် ထွက်ပေါက် (Emergency Exit) တွေကို ဖွင့်ပေးလိုက်ပြီး၊ လူအုပ်ကို လမ်းကြောင်းခွဲ (Divert) ပေးလိုက်တယ်။ VIP ကို ခဏ စောင့်ခိုင်းပြီး လူအုပ်ကို အရင် ဖောက်ထုတ်လိုက်တယ်။

ဒါဟာ စက်ဘီးစီးသလိုပါပဲ။ စက်ဘီး ရပ်သွားရင် လဲကျသလို၊ လူအုပ်ကြီး ရပ်သွားရင် (Stagnation) အန္တရာယ် ရှိပါတယ်။ ရွေ့လျားမှု (Movement) ရှိနေမှ တည်ငြိမ်မှု (Safety) ရှိတာပါ။ တာဝန်မှူးရဲ့ မှန်ကန်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် လူအုပ်ကြီးဟာ ပြန်လည် စီးဆင်းသွားပြီး ဘယ်သူမှ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ မရဘဲ ဟန်ချက်ညီညီ ပြီးဆုံးသွားခဲ့ပါတယ်။

ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဘာသင်ခန်းစာ ရသလဲဆိုတော့...

(၁) ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ: လူအုပ်ကြီးပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ စက်ဘီးပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဓာတ်ကြီးလေးပါး (အထူးသဖြင့် ဝါယော) ရဲ့ သဘောသဘာဝကို နားလည်ပြီး "Flow" (စီးဆင်းမှု) ကို မပိတ်ဆို့မိဖို့ လိုပါတယ်။

(၂) စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ: ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကိုလည်း လောဘ၊ ဒေါသတွေနဲ့ ပိတ်ဆို့မထားဘဲ၊ သတိ၊ ပညာနဲ့ စီးဆင်းခွင့် ပေးလိုက်ပါ။ "ဖြစ်လာသမျှ အာရုံကို လက်ခံမယ်၊ ပြီးရင် လွှတ်ချမယ်" ဆိုတဲ့ စိတ်ထားမျိုး မွေးမြူပါ။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "စက်ဘီးစီးခြင်းနှင့် မျှတမှု" တရားတော်မှာ ရူပဗေဒရဲ့ Dynamic Equilibrium သဘောတရားနဲ့ ဣရိယာပုတ်တို့ရဲ့ ဆက်စပ်ပုံကို ရှင်းလင်းခဲ့ပါတယ်။

ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

မရပ်မနား လှုပ်ရှားရုန်းကန်နေရတဲ့ ဣရိယာပုတ် ဒုက္ခ၊ ဟန်ချက်ပျက်မှာ ကြောက်နေရတဲ့ ဘဝဒုက္ခတွေဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို မသိဘဲ "ငါ လှုပ်ရှားနိုင်တယ်၊ ငါ စွမ်းဆောင်နိုင်တယ်" လို့ ထင်မှတ်နေတဲ့ အစွဲက "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ လှုပ်ရှားမှုတွေ ရပ်စဲပြီး ငြိမ်းချမ်းတည်ငြိမ်သွားတဲ့ အငြိမ်းဓာတ် (နိဗ္ဗာန်) က "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ အငြိမ်းဓာတ်ကို ရဖို့အတွက် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ဆိုတဲ့ စက်ဘီးကို ဟန်ချက်ညီညီ နင်းပြီး ကျင့်ကြံအားထုတ်တာက "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း ဘဝဆိုတဲ့ စက်ဘီးကို စီးတဲ့အခါ လောကဓံ မုန်တိုင်းတွေကြားမှာ ယိုင်မသွားရအောင် "သတိ" ဆိုတဲ့ လက်ကိုင်ကို မြဲမြဲကိုင်၊ "ဝီရိယ" ဆိုတဲ့ ခြေထောက်နဲ့ အားပြုနင်းပြီး၊ "ပညာ" ဆိုတဲ့ မျက်လုံးနဲ့ လမ်းကြောင်းမှန်ကို ကြည့်ကာ နိဗ္ဗာန် ပန်းတိုင်ဆီသို့ ဖြောင့်တန်းစွာ မောင်းနှင်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၃) ရက်၊ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။ 

ဇွန်လ (၂) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-153) အာရုံ (Object) နှင့် Data (Arammanapaccayo)

 

နေ့ရက် - ဇွန်လ (၂) ရက်၊ ၂၀၂၃ (Day-153)

တရားခေါင်းစဉ် - အာရုံ (Object) နှင့် Data (Arammanapaccayo)

ကိုးကားကျမ်း - အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော် (အာရမ္မဏပစ္စယော)။

သိပ္ပံနယ်ပယ် - Data Input Science & Information Processing (ဒေတာသွင်းကုန်နှင့် သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲမှု)

---

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးနှင့်တကွ မိဘဆရာသမားတို့အား ရိုသေမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျှော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား။ ဤသို့ ရှိခိုးပူဇော်ရသော ကုသိုလ်ကံ စေတနာတို့ကြောင့် ဘေးဥပဒ်အန္တရာယ်အပေါင်းမှ ကင်းဝေးပြီးလျှင် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို လွယ်ကူသော အကျင့်မြတ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ဒီနေ့ သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၇ ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၅ ခု၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂) ရက်၊ သောကြာနေ့မှာ ကျင်းပပြုလုပ်တဲ့ ဓမ္မသဘင်ပွဲလေးကို စတင်လိုက်ကြရအောင်။ မနေ့က ဘုန်းကြီးတို့ "ဟေတု" ဆိုတဲ့ အကြောင်းတရား (Root Cause) အကြောင်း ပြောခဲ့ကြပြီးပြီ။ ဒီနေ့တော့ အဲဒီ အကြောင်းတရားတွေ အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ "အာရုံ" (Object) သို့မဟုတ် ခေတ်စကားနဲ့ ပြောရရင် "Data" အကြောင်းကို ဆက်လက် ဆွေးနွေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ခေတ်ကြီးက "Data Age" (ဒေတာခေတ်) လို့ တင်စားကြသလို၊ ဘုရားရှင်ရဲ့ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကြီးကလည်း လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀၀ ကျော်ကတည်းက စိတ်ရဲ့ အာဟာရဖြစ်တဲ့ "အာရုံ" အကြောင်းကို "အာရမ္မဏပစ္စယော" ဆိုပြီး အတိအကျ ဟောကြားခဲ့ပါတယ်။

တရားတော် မဟောကြားမီမှာ၊ ဒေတာတွေ အချက်အလက်တွေ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ လောကကြီးထဲမှာ ကိုယ့်စိတ်ကလေးကို ကြည်လင်ပြတ်သားနေအောင် "အာလောက ကသိုဏ်း" (အလင်းရောင်) လေးကို အာရုံပြုပြီး စိတ်တည်ငြိမ်မှု ယူကြရအောင်။ သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံး ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်လုံးလေးကို မှိတ်ထားပါ။ စိတ်ထဲမှာ လင်းထိန်နေတဲ့ အလင်းရောင် ဝိုင်းဝိုင်းလေး တစ်ခုကို ပုံဖော်ကြည့်ပါ။ နေရောင်လို စူးရှတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ လရောင်လို အေးမြပြီး ကြည်လင်နေတဲ့ အလင်းဝိုင်းလေးပါ။ "အလင်းရောင်... အလင်းရောင်... သိတယ်... သိတယ်" လို့ စိတ်ထဲက မှတ်နေပါ။ အမှောင်ထုတွေ ကင်းစင်ပြီး အလင်းဓာတ် ကိန်းဝပ်လာတဲ့အခါ ဦးနှောက်တွေ ကြည်လင်လာမယ်၊ တရားနာယူဖို့ အသင့်ဖြစ်လာပါလိမ့်မယ်။ အဲဒီလို ကြည်လင်တဲ့ စိတ်ကလေးနဲ့ ဒီတရားကို နာယူကြပါစို့။

ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ၊ ပထမဦးဆုံး အနေနဲ့ "Data Input" (ဒေတာ သွင်းကုန်) ဆိုတာ ဘာလဲ၊ ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာမှာ ဒါကို ဘယ်လို သတ်မှတ်သလဲ ဆိုတာ လေ့လာကြည့်ကြရအောင်။ ကွန်ပျူတာ တစ်လုံး၊ သို့မဟုတ် သူတော်ကောင်းတို့ ကိုင်နေတဲ့ ဖုန်းတစ်လုံး အလုပ်လုပ်ဖို့အတွက် အရင်ဆုံး အချက်အလက် (Data) ထည့်ပေးရပါတယ်။ ကီးဘုတ် (Keyboard) ကနေ စာရိုက်ထည့်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ကင်မရာ (Camera) ကနေ ပုံရိုက်ထည့်တာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ မိုက်ခရိုဖုန်း (Microphone) ကနေ အသံသွင်းတာပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ ဒါတွေအားလုံးဟာ "Input Devices" (အာရုံခံ ကိရိယာများ) ဖြစ်ကြပါတယ်။

(Label: The Universal Law of Processing - Input Determines Output)

ဒီပုံမှာ ပြထားတဲ့အတိုင်းပါပဲ။ "Input" ဝင်လာမှ "Process" လုပ်လို့ရပြီး၊ "Output" ထွက်လာတာပါ။ ဒီနေရာမှာ သိပ္ပံပညာရှင်တွေ လက်ခံထားတဲ့ အင်မတန် ကျော်ကြားတဲ့ နိယာမ တစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "GIGO" (Garbage In, Garbage Out) ဆိုတဲ့ စကားပါပဲ။ မြန်မာလို ပြန်ရင် "အမှိုက်ထည့်ရင် အမှိုက်ထွက်မယ်" ပေါ့။ ကွန်ပျူတာထဲကို အချက်အလက် အမှားတွေ ရိုက်ထည့်လိုက်ရင်၊ ကွန်ပျူတာက တွက်ချက်ပေးတဲ့ အဖြေကလည်း မှားမှာပါပဲ။ ဥပမာ - ဈေးဆိုင်မှာ ပစ္စည်းတန်ဖိုးကို ၁၀၀၀ ရိုက်ထည့်ရမယ့်အစား ၁၀၀၀၀ လို့ မှားရိုက်ထည့်လိုက်ရင် (Bad Data Input)၊ တွက်ချက်လိုက်တဲ့ ဘေလ်စာရင်း (Output) ကလည်း မှားပြီး ထွက်လာမှာ သေချာပါတယ်။ ဒါဟာ စက်ပစ္စည်းတွေရဲ့ သဘာဝပါပဲ။ စက်က အမှားအမှန် မသိဘူး၊ ပေးတဲ့ Data အတိုင်းပဲ လုပ်ဆောင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အခု... ဒီသဘောတရားကို ဘုန်းကြီးတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်နဲ့ စိတ်အစဉ်မှာ ပြန်ပြီး တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ကြရအောင်။ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူတဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်မှာ "အာရမ္မဏပစ္စယော" ဆိုတာ ပါပါတယ်။ ပါဠိလို ရွတ်ဖတ်ရရင် -

"ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အာရမ္မဏပစ္စယေန ပစ္စယော"

ဆိုပြီး အစချီထားပါတယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ "အဆင်းအာရုံ (Visible Data) သည် မြင်သိစိတ် (Eye Consciousness Processing Unit) နှင့် ယှဉ်ဖက် စေတသိက်တရားတို့အား အာရုံ၏ အစွမ်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုပါ၏" တဲ့။

သေချာ စဉ်းစားကြည့်ပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ ကွန်ပျူတာမှာ Keyboard, Mouse, Camera ဆိုတဲ့ Input Device တွေ ရှိသလို၊ လူမှာလည်း "ဒွါရ" (Door) လို့ခေါ်တဲ့ Input Device (၆) ခု ရှိပါတယ်။ မျက်စိ၊ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတာတွေပါပဲ။ အဲဒီ တံခါးပေါက်တွေကနေ တဆင့် ဝင်လာတဲ့ အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ၊ ဓမ္မသဘော တွေကို "အာရုံ" (Arammana) သို့မဟုတ် "Data" လို့ ခေါ်ပါတယ်။

"အာရမ္မဏ" ဆိုတဲ့ ပါဠိစကားလုံးရဲ့ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်က "ဆွဲကိုင်စရာ၊ တွယ်တာစရာ၊ မှီတွယ်ရာ" ဖြစ်ပါတယ်။ မသန်စွမ်းတဲ့ လူတစ်ယောက်ဟာ လမ်းလျှောက်ဖို့အတွက် တောင်ဝှေးကို အားပြု မှီတွယ်ရသလို၊ စိတ် (Mind) ဆိုတာကလည်း အာရုံ (Object) မရှိရင် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပါဘူး။ စိတ်က Data ကို စားသုံးမှ ရှင်သန်နိုင်တာပါ။ ဒါပေမဲ့ ပြဿနာက ဘာလဲဆိုတော့ ခုနက ပြောခဲ့တဲ့ "GIGO" (Garbage In, Garbage Out) သဘောတရားပါပဲ။

(Label: Biological Input Ports - The 6 Dvaras)

သူတော်ကောင်းတို့ မျက်စိထဲကို "ဒေါသဖြစ်ဖွယ် ပုံရိပ်" (Toxic Data) ဝင်လာတယ် ဆိုပါစို့။ အဲဒီ Data ကို "သတိ" (Firewall) မပါဘဲ လက်ခံလိုက်ရင်၊ စိတ်ထဲမှာ "Process" လုပ်တဲ့အခါ ဒေါသတွေ ပေါက်ကွဲပြီး၊ ပါးစပ်ကနေ ဆဲဆိုတာ၊ လက်ပါတာ ဆိုတဲ့ "Violence Output" တွေ ထွက်လာတော့တာပါပဲ။ ဒါကြောင့် "အာရမ္မဏပစ္စယော" ကို နားလည်တယ် ဆိုတာ ကိုယ့်စိတ်ထဲကို ဘယ်လို Data တွေ ဝင်ခွင့်ပေးနေသလဲ ဆိုတာကို စစ်ဆေးတာ (Data Auditing) ပါပဲ။

ကိုင်း... ဒါဆိုရင် ဒီ Data တွေကို ဝိပဿနာဉာဏ်နဲ့ ဘယ်လို စစ်ဆေးမလဲ။ ရှုကွက်ထဲကို ဝင်ကြရအောင်။

ဘုန်းကြီးတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှာ "စက္ခုဓာတ်" (Eye Element) ဆိုတဲ့ အာရုံခံ Sensor ရှိတယ်။ အပြင်က "ရူပဓာတ်" (Visible Data) ဆိုတဲ့ အဆင်းအာရုံ လာတိုက်တယ်။ အဲဒီ နှစ်ခု ဆုံလိုက်တဲ့အခါ "စက္ခုဝိညာဏဓာတ်" (Eye Consciousness) ဆိုတဲ့ "သိမှု" လေး ပေါ်လာတယ်။

သာမန်ပုထုဇဉ်တွေကတော့ မျက်စိနဲ့ တစ်ခုခုကို မြင်လိုက်တာနဲ့ "ဒါ ရန်သူပဲ"၊ "ဒါ ငါ့အိမ်ပဲ"၊ "ဒါ ရွှေပဲ" ဆိုပြီး Data ကို ချက်ချင်း ဘာသာပြန် (Interpret) လိုက်ကြတယ်။ အဲဒါက ပညတ်နယ်ပါ။ ဝိပဿနာ ရှုတယ် ဆိုတာ "Raw Data" (ဒေတာ အကြမ်းထည်) ကို မြင်အောင် ကြည့်တာပါ။

ကွန်ပျူတာ မျက်နှာပြင် (Screen) ကို အနီးကပ် ချဲ့ကြည့်လိုက်ရင် လူပုံ၊ ပန်းပုံ မရှိပါဘူး။ အရောင် အစက်အပြောက် (Pixels) လေးတွေပဲ ရှိပါတယ်။ အနီစက်၊ အစိမ်းစက်၊ အပြာစက် လေးတွေ စုဝေးနေတာကို မျက်စိက "ပုံ" လို့ ထင်လိုက်တာပါ။

(Label: Illusion of Continuity - Pixels vs. Picture)

ထို့အတူပါပဲ...

၁။ အရှုခံ (Object): သူတော်ကောင်းတို့ တစ်ယောက်ယောက်ကို ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ "လူ" လို့ မဆုံးဖြတ်ခင်၊ အရောင်အဆင်း (Color Data/Rupa Dhatu) မျှသာ ဖြစ်တယ်လို့ နှလုံးသွင်းပါ။

၂။ အရှုဉာဏ် (Wisdom): အဲဒီ အဆင်းလေး မျက်စိထဲ ဝင်လာတာကို "မြင်တယ်... သိတယ်" လို့ပဲ မှတ်ပါ။ Input ဝင်လာတာကို သတိထားလိုက်တာပါ။

၃။ Data Processing: မြင်လိုက်လို့ လိုချင်စိတ် (လောဘ) ဖြစ်လာရင် "လောဘ Data ဝင်လာပြီ" လို့ သိလိုက်ပါ။ မုန်းစိတ် (ဒေါသ) ဖြစ်လာရင် "ဒေါသ Virus ဝင်လာပြီ" လို့ သိလိုက်ပါ။ အဲဒီလို သိလိုက်တာနဲ့ တစ်ပြိုင်နက် အဲဒီ ကိလေသာ Data တွေက ဆက်ပြီး Process မလုပ်နိုင်တော့ဘဲ ရပ်တန့်သွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ဝိပဿနာနည်းနဲ့ Data Cleansing လုပ်တာပါပဲ။

ဒီသဘောတရားကို ပိုပြီး ရှင်းလင်းသွားအောင် Hswagata ပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန် Case Study တစ်ခုနဲ့ ယှဉ်ပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ Case-2453 နဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အဖြစ်အပျက်ပါ။ ပြတိုက်မှာ အသုံးပြုတဲ့ Template T228 (Stakeholder & Role Map) ကို အခြေခံပြီး ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပြဿနာလေးပါ။

တစ်ခါတုန်းက ပြတိုက်ရဲ့ ဒေတာဘေ့စ် (Database) ဌာနမှာ စေတနာ့ဝန်ထမ်း လုပ်နေတဲ့ ဒေါ်မြသိန်း (အမည်လွှဲ) ဆိုတဲ့ ဒကာမကြီး တစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူက ကွန်ပျူတာ သိပ်မကျွမ်းကျင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ စေတနာ အရမ်းထက်သန်တယ်။ တစ်နေ့တော့ ပြတိုက်ကို အလှူရှင် တစ်ယောက် လာမယ်ဆိုလို့ သူက အဲဒီ အလှူရှင်ရဲ့ အချက်အလက် (Data Input) ကို ကွန်ပျူတာထဲ ထည့်ရတယ်။ အဲဒီ အလှူရှင်က "VIP Donor" (အထူးအလှူရှင်) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒေါ်မြသိန်းက မျက်မှန်ကလည်း မပါ၊ လက်ကလည်း တုန်တော့ VIP ကုဒ် (Code) ကို ရိုက်ထည့်ရမယ့်အစား "Blacklist" (နာမည်ပျက် စာရင်း) ကုဒ်ကို မှားပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်မိတယ်။ (Wrong Input) ပေါ့။

နောက်တစ်နေ့ အဲဒီ အလှူရှင်ကြီး ရောက်လာတော့ ဂိတ်ဝမှာ လုံခြုံရေး စနစ်က "Toot... Toot..." ဆိုပြီး အချက်ပေးသံ မြည်ပါလေရော။ ကွန်ပျူတာ မျက်နှာပြင်မှာ အနီရောင်ကြီးနဲ့ "Access Denied" (ဝင်ခွင့် မပြု) ဆိုပြီး ပေါ်လာတယ်။ လုံခြုံရေး ဝန်ထမ်းတွေကလည်း System ကို ယုံကြည်တော့ အလှူရှင်ကြီးကို တားဆီးလိုက်ကြတယ်။ အလှူရှင်ကြီးက တော်တော်လေး စိတ်ဆိုးသွားတယ်။ "ငါက လှူဖို့လာတာ၊ မင်းတို့က ငါ့ကို လူဆိုးစာရင်း သွင်းထားသလား" ဆိုပြီး ဒေါသတွေ ထွက်ကုန်တယ်။ ပြဿနာက တော်တော်လေး ကြီးသွားတယ်။

ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းဖို့အတွက် ပြတိုက်ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Policy 20 (Information Management) နဲ့ Art 20.1 (Data Integrity) ကို ပြန်သုံးသပ်ရပါတယ်။ တကယ်တော့ ပြဿနာက အလှူရှင်ကြီးမှာ ရှိတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အစကတည်းက မှားယွင်းစွာ ထည့်သွင်းလိုက်တဲ့ "Data Input" မှာ ရှိနေတာပါ။ အာရုံခံ ကိရိယာ (ဒေါ်မြသိန်း) က အချက်အလက် မှားပေးလိုက်တော့၊ စနစ် (System) ကလည်း မှားယွင်းတဲ့ ရလဒ် (Output) ကို ထုတ်ပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

တာဝန်ရှိသူတွေက ချက်ချင်းပဲ တောင်းပန်ပြီး၊ Template T228 ကို ပြန်ဖွင့်၊ အချက်အလက်တွေကို ပြန်လည် စိစစ် (Verify) လုပ်ပြီး ပြင်ဆင်လိုက်မှ အားလုံး အဆင်ပြေသွားပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်က ဘာကို ပြသလဲဆိုတော့ "သွင်းလိုက်တဲ့ Data မှန်မှ၊ ထွက်လာတဲ့ ရလဒ် မှန်မယ်" ဆိုတာပါပဲ။ ဘုန်းကြီးတို့ ဘဝမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ သူတစ်ပါးအပေါ် အထင်အမြင် လွဲမှားခြင်း (Misunderstanding) ဆိုတာတွေဟာ ကိုယ်လက်ခံရရှိထားတဲ့ သတင်းအချက်အလက် (Data) တွေ မှားနေလို့ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ "သူက ငါ့ကို မုန်းတယ်" လို့ Data အမှား ထည့်ထားရင်၊ သူ ပြုံးပြတာကိုတောင် "မဲ့ပြတယ်" လို့ မြင်နေမှာပါပဲ။ ဒါကြောင့် "အာရုံ" (Object) တစ်ခု ဝင်လာတိုင်း "ဒါ အမှန်ပဲလား"၊ "ဒါ ငါ့ရဲ့ အစွဲကြောင့် ထင်တာလား" ဆိုတာကို သတိနဲ့ စိစစ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

ကိုင်း... နိဂုံးချုပ် အနေနဲ့ ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်ကြစို့။ ဒီနေ့ ဘုန်းကြီးတို့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အာရုံနှင့် Data" တရားတော်မှာ သိပ္ပံပညာရဲ့ "Input-Process-Output" သဘောတရားနဲ့ ပဋ္ဌာန်းတရားတော်လာ "အာရမ္မဏပစ္စယော" တို့ကို နှိုင်းယှဉ် လေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက် ကြည့်မယ်ဆိုရင် -

မှားယွင်းတဲ့ အာရုံတွေ၊ မစစ်ဆေးရသေးတဲ့ Data တွေကို အမှန်လို့ ထင်ပြီး စွဲလမ်းနေတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို မှားယွင်းစွာ လက်ခံမိအောင် တွန်းပို့နေတဲ့ "တဏှာ" (လိုချင်တဲ့ Data ကိုပဲ ယူချင်စိတ်) နဲ့ "အဝိဇ္ဇာ" (အမှန်ကို မမြင်နိုင်မှု) က "သမုဒယသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီ မှားယွင်းတဲ့ Input တွေကို ဝိပဿနာဉာဏ် (Firewall) နဲ့ ပိတ်ဆို့ပြီး၊ စိတ်ကို ဖြူစင်အောင် ထားနိုင်တာက "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။ အဲဒီလို မှန်ကန်စွာ စိစစ်နိုင်ဖို့ ကြိုးစားနေတဲ့ သတိ၊ ပညာ၊ ဝီရိယ (Data Auditing Process) ကတော့ "မဂ္ဂသစ္စာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ အားလုံးလည်း နေ့စဉ် ဘဝမှာ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ တံခါးပေါက် (၆) ပေါက်ကနေ ဝင်လာသမျှ Data (အာရုံ) တွေကို သတိထားပြီး စောင့်ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။ အမှိုက် (Garbage) တွေကို စိတ်ထဲ မထည့်မိစေဘဲ၊ ကုသိုလ်ဖြစ်စေမယ့် Data ကောင်းတွေကိုသာ ရွေးချယ် ထည့်သွင်းနိုင်ကြပါစေ။ ထိုမှတဆင့် စိတ်နှလုံး အေးချမ်းပြီး နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း နိဂုံးချုပ်လိုက်ပါတယ်။

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု"

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

---

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက

The Office Of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.

နေ့စွဲ - ဇွန်လ (၂) ရက်၊ ၂၀၂၃

ORCID: 0009-0000-0697-4760

Website: www.siridantamahapalaka.com

Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.

ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Page ဖြစ်သော https://www.facebook.com/siridantamahapalakadailydhammatalk/ တွင် နေ့စဥ်တရားတော်နာ ကြွရောက်နိုင်ပါကြောင်းဖိတ်ခေါ်အပ်ပါတယ်။